Nazwa probiotyk pochodzi od greckiego słowa „pro bios” – „dla życia”. Mówiąc krótko, żywność probiotyczna to produkty spożywcze zawierające specjalnie dobrane i wyselekcjonowane, żywe szczepy bakterii probiotycznych (stanowiących naturalną mikroflorę jelitową człowieka), które oddziałują prozdrowotnie na ludzki organizm. Są to głównie bakterie produkujące kwas mlekowy – bakterie fermentacji mlekowej Lactobacillus i Bifidobacterium. Należą one do tzw. LAB – Lactic Acid Bacteria. Należy jednak podkreślić, że tylko wybrane, ściśle określone szczepy z danego gatunku mają właściwości prozdrowotne potwierdzone badaniami klinicznymi. Lista szczepów bakterii probiotycznych jest dość krótka i zawiera ich zaledwie kilkanaście.
Wiele firm niesłusznie informuje konsumenta, że dany produkt jest probiotykiem, gdyż zawiera bakterie należące do gatunków, wśród których spotykane są szczepy probiotyczne. Nie jest to jednoznaczne i wprowadza konsumenta w błąd ponieważ tylko niektóre z tych bakterii są faktycznie probiotykami.
Szczepy probiotyczne są zawsze patentowane i stosowane pod zastrzeżoną nazwą oznaczoną na produkcie znakiem zastrzeżonym ®.
Skuteczność korzystnego oddziaływania probiotyków na organizm człowieka jest uwarunkowana wieloma czynnikami, z których najważniejsze to właściwa selekcja i dobór szczepu oraz systematyczne dostarczanie organizmowi odpowiedniej liczby żywych bakterii.
Według Światowej Organizacji Zdrowia liczba żywych komórek w żywności probiotycznej w momencie spożycia powinna wynosić przynajmniej 106 w 1 ml lub w 1 g produktu.
W innym przypadku porcja spożytych bakterii będzie zbyt mała dla osiągnięcia prozdrowotnego celu.
Źródło priobotyków
Głównym źródłem probiotyków w diecie są fermentowane napoje mleczne - kefiry, jogurty oraz mleko acidofilne. Producenci żywności probiotycznej często umieszczają na opakowaniach produktów przedrostek "bio" lub po prostu nadają produktom zupełnie odrębne, „chwytliwe” nazwy, z którymi możemy spotkać się w spotach reklamowych. Asortyment probiotyków powoli poszerza się o inne produkty jak na przykład warzywne produkty fermentowane, w postaci soków czy sałatek, które mogą stanowić alternatywę dla osób nielubiących przetworów mlecznych. Niestety produkty te nie są nadal zbyt rozpowszechnione na polskim rynku spożywczym.
Po co spożywać probiotyki?
Najogólniej mówiąc celem probiotyków jest poprawa stanu mikroflory fizjologicznej przewodu pokarmowego prowadząca do poprawy równowagi mikrobiologicznej całego organizmu a tym samym polepszenia stanu naszego zdrowia.
Przewód pokarmowy zdrowego człowieka skolonizowany jest przez około czterysta gatunków bakterii, które stanowią naturalną florę jelitową. Równowaga ta może zostać zachwiana przez wiele czynników, między innymi przez: antybiotykoterapię, zakażenia wirusowe, długotrwały stres czy po prostu nieodpowiednią dietę. Zaburzony skład flory jelitowej może doprowadzić do wielu, często bardzo uciążliwych objawów jak wzdęcia czy biegunki. Zachwiana lub nieprawidłowa mikroflora jelitowa może być także przyczyną stanów zapalnych jelit oraz sprzyjać zwiększonej aktywności czynników kancerogennych (rakotwórczych) w treści jelita. Bakterie probiotyczne zawarte w napojach fermentowanych kolonizują nasz przewód pokarmowy, uniemożliwiając jednocześnie rozwój bakterii patogennych – szkodliwych dla organizmu gospodarza.
Bakterie fermentacji mlekowej stanowią przeważającą większość flory jelitowej. Ich obecność chroni organizm przed bakteriami chorobotwórczymi i grzybami. Dzięki adhezji (zdolności pokrywania nabłonka jelitowego) stanowią naturalną barierę dla antygenów pochodzących z czynników zewnętrznych, takich jak pokarmy czy inne szkodliwe substancje, występujące w jelitach. Dzięki tej nieprzepuszczalnej barierze jelitowej wiele czynników chorobotwórczych jest niszczonych już w naszym przewodzie pokarmowym, ponieważ nie może przedostać się w głąb organizmu i tam wywołać infekcji
Bakterie probiotyczne wspomagają również trawienie i przyswajanie wielu korzystnych składników pokarmowych. W jelicie grubym ułatwiają wchłanianie żelaza, fosforu, wapnia. Wytwarzają również witaminy (z grupy B oraz witaminę K), biorą udział w metabolizmie kwasów żółciowych, oraz regulują wchłanianie cholesterolu z jelit.
Nieustannie prowadzone są badania odnośnie skuteczności probiotyków w zapobieganiu chorobie nowotworowej, głównie jelita grubego. Prowadzone są również badania dotyczące wpływu bakterii probiotycznych na łagodzenie objawów alergii oraz obniżania poziomo cholesterolu we krwi.
Spożywanie pokarmów bogatych w bakterie fermentacji mlekowej jest zalecane przez wielu lekarzy i dietetyków. Probiotyki powinny być stałym składnikiem naszej diety, wpływają bowiem korzystnie na równowagę mikrobiologiczną przewodu pokarmowego, a tym samym na prawidłową odpowiedź immunologiczną zarówno lokalną (w obrębie samego przewodu pokarmowego) jak i całego organizmu.
Autorzy: Marzena Rojek, Małgorzata Seneńka
