Otyłość to patologiczne zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej powyżej 30% u kobiet i 25% u mężczyzn.Cukrzyca z kolei to choroba metaboliczna charakteryzująca się hiperglikemią wynikającą z defektu produkcji lub działania insuliny. Insulina to hormon produkowany przez komórki beta trzustki.

Insulinooporność

to natomiast zaburzenie homeostazy glukozy polegające na zmniejszeniu wrażliwości mięśni, tkanki tłuszczowej, wątroby i innych tkanek na insulinę.
Główna przyczyną insulinooporności jest otyłość wisceralna.
Szczególną uwagę poświęca się funkcji para i endokrynnej, adipocytów, czyli komórek tłuszczowych.

Tkanka tłuszczowa

stanowi nie tylko magazyn energii, ale także wywiera regulujący wpływ na organizm przez dwa interaktywne mechanizmy min. pełniąc funkcje gruczołu wydzielania wewnętrznego, syntetyzując i uwalniając szereg endopeptydów.
Tkanka tłuszczowa odgrywa, więc niezwykłą rolę w procesach metabolicznych. Substancje wydzielane przez tkankę tłuszczową pełnią funkcję endokrynna: leptyna, adiponektyna, angiotensynogen, rezystyna, estrogeny i funkcje parakrynna: TNF alfa, PPAR gamma, insulinopodobny czynnik wzrostu. Inne substancje produkowane przez adipocyty regulują metabolizm trójglicerydów i są to: lipaza lipoproteinowa i adypsyna a także
A także wpływają na proces krzepnięcia: inhibitor tkankowego aktywatora plazminogenu 1. Adipocyty wydzielają też wolne kwasy tłuszczowe, które hamują antylipolityczne działanie insuliny. Zaburzenia metaboliczne związane z insulinoopornością nasilają się proliferacje, stan zapalny i promują tworzenie płytek miażdżycowych na bazie dwóch mechanizmów: poprzez fosfatazę 3 fosfatydyloinozytolu oraz przez kinazy proteinowe aktywowane mitogenem.


W stanie insulinooporności pierwszy ze szlaków jest zahamowany natomiast drugi działa normalnie, co prowadzi do nasilania stanów zapalnych i promuje tworzenie się blaszek miażdżycowych. W rozwoju insulinooporności biorą udział: leptyna, TNF alfa, interleukina 6, rezystyna, adiponektyna, i przede wszystkim produkt lipolizy wolne kwasy tłuszczowe.

Leptyna

jest produkowana przez adipocyty na matrycy genu ob. Działa ona ośrodkowo przez podwzgórze powodując hamowanie apetytu, zmniejszając pobór energii i jest odpowiedzialna za regulacje równowagi energetycznej. Działa także przez zwiększenie aktywności układu współczulnego nasilając się termogenezę. Podsumowując główna rola leptyny polega na informowaniu OUN o ilości tk tłuszczowej w ustroju i dostosowanie poboru pokarmu do potrzeb energetycznych. Regulacja bilansu energetycznego i poboru pokarmu odbywa się na poziomie podwzgórza za pomocą, neuroprzekaźników (neuropeptyd Y, galanina, serotonina, grelina). Stężenie leptyny w surowicy krwi koreluje z tłuszczową masą ciała i BMI. Osoby otyłe charakteryzują się podwyższonym poziomem leptyny i opornością na nią. Leptyna wpływa na insulinozależny metabolizm glukozy nasila się glukoneogenezę wątrobową (przeciwstawnie do insuliny) i hamuje glikogenolizę (tak jak insulina). Działanie leptyny na mięśnie jest podobne do działania insuliny (pobudzony wychwyt glukozy i synteza glikogenu). Działanie leptyny na tkankę tłuszczową jest antagonistyczne do insuliny (nasila się lipolizę, zmniejsza lipogenezę). Próbowano zastosować leptynę w leczeniu otyłości jednak okazało się, że ludzie otyli są letpynoopornii.

TNF alfa

jest cytokiną produkowaną przez makrofagi oraz tk tłuszczową oraz co wiemy od niedawna także przez mięśnie. Działa na drodze auto i parakrynnej regulując metabolizm węglowodanów oraz lipidów jednocześnie indukując insulinooporność. Jest tez odpowiedzialny za wyniszczenie w stanach nowotworowych oraz stanach zapalnych.
TNF alfa działa poprzez inaktywacje substratu receptora insulinowego IRS 1 poprzez zwiększenie fosforyzacji seryny.
Powoduje także nasilenie lipolizy i zwiększoną produkcje FFA prowadząc do insulino oporności.
Interleukina 6 ma działanie pro i przeciwzapalne. Produkuje ja tk tłuszczowa oraz komórki układu immunologicznego. Obserwuje się korelacje między insulinoopornościa, zaburzeniami lipidowymi, BMI oraz WHR a stężeniami interleukiny 6. IL6 hamuje aktywność lipazy lipoproteinowej. Towarzyszy temu gromadzenie trójglicerydów i wzrost stężenia FFA. IL6 pobudza oś podwzgórze-przysadka-nadnercza powodując zwiększenie poziomu kortyzolu, co z kolei indukuje powstawanie otyłości brzusznej. Rezystyna to hormon będący czynnikiem łączącym otyłość z cukrzycą. Indukuje powstawanie otyłości brzusznej.

Adiponektyna

to białko produkowane wyłącznie przez tk tłuszczową. Jego obecność we krwi koreluje UJEMNIE z występowaniem insulinooporności. Adiponektyna reguluje metabolizm węglowodanów i lipidów tkankach insulinozależnych. Działa on antagonistycznie do TNF alfa (obniża stężenie glukozy i zapobiega akumulacji lipidów w mięśniach i wątrobie).Zgromadzono wiele dowodów, że adiponektyna zmniejsza wątrobową produkcje glukozy i obniża jej stężenie we krwi. U osób otyłych stężenie FFA jest wysokie ze względu na duża ilość tkanki tłuszczowej. Tkanka tłuszczowa dzieli się na podskórna i wisceralną (trzewną).Ta druga charakteryzuje się zwiększonym poborem i syntezą trójglicerydów oraz nasiloną odpowiedzią lipolityczną na sygnały płynące z sympatycznego układu nerwowego.
Tkanka trzewna produkuje duże ilości cytokin prozapalnych (np. TNF alfa) przy zmniejszonej ilości adiponektyny.

Adipokiny

są aktywne biologiczne i mają negatywny wpływ na metabolizm węglowodanów i tłuszczów. Dodatkowo niektóre z nich powodują migracje monocytów z krwi do tk tłuszczowej powodując przewlekły stan zapalny. Za związek otyłości z cukrzycą i chorobą niedokrwienną serca odpowiadają w dużym stopniu FFA i adipokiny
Głównym podłożem tych chorób towarzyszących otyłości jest stan zapalny.
Wskazuje się na silny związek podwyższonego

FFA i insulinooporności.

Podwyższony dopływ FFA do komórki mięśniowej powoduje przez ich spalanie do zwiększonej ilości acetylo CoA i cytrynianu w mitochondriach. Prowadzi to do zwiększenia puli glukozo-6 fosforanu, obniżenie wychwytu glukozy i jej utleniania przez komórki mięśniowe. Pierwotny efekt działania FFA polega na osłabionym transporcie glukozy do wnętrza komórek. Efektem zwiększenia insulino oporności wskutek działania FFA jest wzrost wątrobowej produkcji glukozy, co powoduje hiperglikemię, zmniejszoną degradacje insuliny w wątrobie (hiperinsulinemia) i zwiększanie wydzielania liporotein o bardzo niskiej gęstości, co powoduje hipertiglicerydemie.
Prawidłowa ilość tkanki tłuszczowej zdecydowanie zmniejsza ryzyko wystąpienia insulino oporności a następnie cukrzycy, dlatego warto już dzisiaj stanąć na wadze i odpowiedzieć sobie na pytanie czy nie nadeszła pora na dietę odchudzającą.

Autor: Marzena Rojek